Το Ελληνικό
ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΚΟΜΙΤΑΤΟ
(και Η ΜΑΝΗ)
110 Χρόνια από την Ίδρυσή του
Του Υπγου(Ε.Α) Νικολινάκου Γεωργίου
«Ήρθαν της Μάνης τα παιδιά / από τ' απάτητα βουνά
στων
Μακεδόνων τα χωριά / να φέρουσι τη λευτεριά»[6]
Με αφορμή το γεγονός ότι στις 22 Μαΐου
αυτού του χρόνου συμπληρώνονται 110 χρόνια
από την ίδρυση (1904) του Ελληνικού Μακεδονικού Κομιτάτου ( που ΟΡΓΑΝΩΣΕ ,ΕΠΑΝΔΡΩΣΕ και ΣΥΝΤΟΝΙΣΕ το ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΑΓΩΝΑ ) συντάχτηκε το παρόν κείμενο με πρωταρχικό στόχο την απότιση
φόρου τιμής σε όλους όσοι συμμετείχαν ή
συνέβαλαν με οποιοδήποτε τρόπο στη διεξαγωγή του ηρωικού Μακεδονικού Αγώνα(Μ.Α) ο οποίος έσωσε τη Μακεδονία από τις ανιστόρητες
Βουλγαρικές επιδειώξεις. Αν δεν υπήρχε ο Μακεδονικός Αγώνας , αλλού ... θα ήταν
«το σύνορο…»
Σε
κάθε επέτειο σχετική με το ΜΑ εκφωνούνται
λόγοι και γίνονται εκδηλώσεις στις οποίες μνημονεύονται πολλές περιοχές(π.χ η
Κρήτη , η Πελοπόννησος κ.λ.π ) της Ελλάδας για την πανάξια εθελοντική συμμετοχή
πολλών από τα τέκνα τους σ’ αυτόν τον αγώνα.
Ούτε όμως στους λόγους ούτε στις εκδηλώσεις αυτές γίνεται αναφορά στην τεράστια –και τη μεγαλύτερη
σε αναλογία κατοίκων από κάθε άλλη περιοχή–
συμμετοχή των Μανιατών σε όλες τις
φάσεις του αγώνα .
Η συγγραφή αυτού του κειμένου δεν φιλοδοξεί να αποτελέσει ούτε ιστορικό ούτε λογοτεχνικό πόνημα. Δεν είναι επίσης πρόθεσή του συντάκτη να υποβαθμίσει
τη συμβολή άλλων περιοχών της Ελλάδας στον Μακεδονικό Αγώνα. Η μόνη φιλοδοξία του είναι πρωτίστως να υπερθυμίσει τον ΜΑ και δευτερευόντως να συμβάλει ( έστω και κατ´ ελάχιστον ) στην υπογράμμιση
και απικοινώνηση της αδικίας που γίνεται, σκόπιμα ή μη, για την πολύπαθη Μάνη, την
πάντοτε παρούσα σε όλους τους απελευθερωτικούς εθελοντικούς ή μη αγώνες
του έθνους, αλλά πάντοτε ... απούσα από τα σχολικά βιβλία και τα πανεπιστημιακά συγγράμματα . Οι συγγραφείς
των βιβλίων και των συγγραμμάτων πάντοτε ξεχνούν...ότι ο Ρήγας στους Μανιάτες και
στους Σουλιώτες ήλπιζε και ότι ο Μητροπολίτης στην Καστοριά Γερμανός Καραβαγγέλης έλεγε στο βοεβόδα Γκέλεφ, τον οποίο παρώτρυνε
να εργασθεί υπέρ τού Ελληνικού Κομιτάτου ότι: «όπου να ‘ναι φτάνουν από Κάτω και Ελληνικά Σώματα
Κρητικοί και Μανιάτες. θα δής κάθε κλαδί και παλικάρι».
Όλα όσα κατατίθενται
στις επόμενες παραγράφους έιναι δράσεις εθελοντών και γεγονότα που περιγράφονται
στη βιβλιογραφία που τεκμηριώνει ιστορικά όλες τις πτυχές του ΜΑ και η οποία σημειώνεται στην τελευταία παράγραφο.
Εκτός όμως από την βιβλιογραφία υπάρχουν και τα αθάνατα Μανιάτικα Μοιρολόγια
, όπως το παρακάτω, που μας περιγράφουν με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο την ηρωική
δράση των Ελλήνων και μερικών Μανιατών στην ένδοξη εκείνη φάση της Ελληνικής ιστορίας,
ίσως τη πιο κρίσιμης για τη σωτηρία της Μακεδονίας:
«...Στα Γιαννιτσά στα Βοδενά / στη Φλώρινα, στην
Καστοριά /πολέμησε( σ.σ ο Π.Μελάς) με τα θεριά
βουλγάρικα και τουρκικά./ Είχε Μανιάτες γιαλεχτούς,/
πολεμιστές οπλαρχηγούς,
που κυνηγούσαν τα θεριά/κι ήταν λιοντάρια φτερωτά!
/ Θα μελετήσου( σ.σ θε μνημονεύσω ) χωριστά
το Γέρμα και το Ματαπά /του Τσιμπιδάρου το παιδί
/ και τους Πετροπουλάκηδες/
όπου εμείνασι φρουροί / αιώνιοι και σιωπηλοί
/ στα φρούρια της λευτεριάς / στα Μακεδονικά χωριά».
(Απόσπασμα από μοιρολόϊ
που αυτοσχεδίασε μια αγράμματη
Μανιάτισα
με το άκουσμα της είδησης για το θάνατο του ήρωα Π.Μελά ) [6]
Η ίδρυση
του Μακεδονικού Κομιτάτου και η Προετοιμασία του Μακκεδονικού Αγώνα.
Η Βουλγαρία και πριν από το 1903 επανειλημμένα προσπάθησε να αλλοιώσει με
κάθε μέσο τον ελληνικό εθνικό χαρακτήρα της Μακεδονίας . Το χρόνο όμως αυτό ιδρύει
σε συνεργασία με την Βουλγαρική ηγεσία, το Βουλγαρικό Μακεδονικό Κομιτάτο για τον καλλίτερο συντονισμό της επίτευξης του
σκοπού της . Για την αντιμετώπιση του ορατού και συστηματικά πλέον οργανωμένου βουλγαρικού
κινδύνου, δραστηριοποιούνται δύο διαπρεπείς Μανιάτες, δημοσιογράφοι και διευθυντές
εφημερίδων: ο Δημήτρης Καλαποθάκης (ΕΜΠΡΟΣ) και Ο Πέτρος Κανελλίδη (ΚΑΙΡΟΙ).
Ο Δ. Καλαποθάκης γεννήθηκε στην Αρεόπολη της Μάνης το 1862.. Με
την αρθρογραφία του για το Μακεδονικό ζήτημα, με το ψευδώνυμο «Μακεδονικός», επηρέαζε
τη κοινή γνώμη και είναι αυτός που συνέστησε
(Ιστορία του ΕλληνικούΈθνους τ.ΙΕ σ 235 ), μαζί με άλλους, στις 22 Μαΐου 1904 το «Μακεδονικό Κομιτάτο»
[1,2,3,4,5 ] την οργάνωση που έστησε τον
ένοπλο Μακεδονικό Αγώνα, με έδρα στην Αθήνα,
στα γραφεία της εφημερίδας «Εμπρός». Ο Καλαποθάκης ανέλαβε την προεδρεία του Κομιτάτου και ταυτόχρονα ήταν και διευθυντής του «Εμπρός».
Ο Π.
Κανελλίδης γεννήθηκε στο Κουτήφαρι (Θαλάμες) της Μάνης
το 1848. Είχε διακριθεί ως εθελοντής
στη Κρήτη το 1869 στο σώμα του μανιάτη Δημήτρη Πετροπουλάκη. Γίνεται μέλος του Κομιτάτου
και συγκεκριμένα της πρώτης οργανωτικής επιτροπής αυτού.
Μέλη
του κομιτάτου ήταν πολλοί επιφανείς Έλληνες όπως οι: Ν. Πολίτης καθηγητής πανεπιστημίου,
Ιωάννης Ράλλης, Πέτρος Σαρόγλου κλπ
Οργάνωση του Αγώνα
Ο Καλαποθάκης,
που ως δημοσιογράφος και ως άνθρωπος, είχε
την καθολική εκτίμηση κράτους και λαού, κρατάει ουσιαστικά στα χέρια του το σχεδιασμό
του Αγώνα στο κέντρο [5,σ 169-170). Οργανώνει τα αντάρτικα σώματα και τα αποστέλλει
στη Μακεδονία, αλληλογραφεί και συντονίζει και ενημερώνει την Κυβέρνηση για τον Αγώνα . Στο γραφείο του γίνονται οι στρατολογήσεις
και η οργάνωση σε σώματα των εθελοντών και
φυσικά των Μανιατών εθελοντών.
Αυτός κρατά στα
στιβαρά χέρια του τον αγώνα, στην Αθήνα, ενώ επιτόπου παρακολουθεί την κατάσταση
με την άγρυπνη φροντίδα του ο Λάμπρος Κορομηλάς, που διορίστηκε από την Κυβέρνηση ,επίτηδες , πρόξενος της Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη.
Ο Καλαποθάκης
με το «Μακεδονικό Κομιτάτο» διορίζει,( Ιστορία του Ελ Εθν τ. ΙΕ ´ σ.239 ) τον Αύγουστο του 1904, τον ανθυπολοχαγό Παύλο Μελά[4], αρχηγό των περιφερειών
Μοναστηρίου και Καστοριάς, και εκείνος , ο εθνομάρτυρας ,εισέρχεται στην Μακεδονία τη νύχτα της 27/28 Αυγούςτου
1904 με 35 άντρες!
Σ' όλα τα ελληνικά
προξενεία αποσπάστηκαν αξιωματικοί του στρατού και δημιούργησαν ένα θαυμάσιο δίκτυο
συνεργατών και αγωνιστών. Στόχος τους ήταν η εξουδετέρωση της βουλγαρικής και ρουμανικής
προπαγάνδας, η εμπιστευτική αλληλογραφία, η κατασκοπεία, η μεταφορά τραυματιών,
η τροφοδοσία των Ελλήνων ανταρτών και γενικά η υπεράσπιση του ελληνικού στοιχείου.
Με άλλα λόγια στο
στάδιο αυτό καταρτίζεται ένα εκπληκτικό δίκτυο επιτήρησης και συλλογής πληροφοριών
σε όλη τη Μακεδονία , επανδρωμένο από πανάξιους Έλληνες αλλά και παρά πολλούς Μανιάτες [ 1,2,3 ] .Ενδεικτικά αναφέρονται
:
Ο Κυριάκος Ταβουλάρης, ανθυπασπιστής
του πυροβολικού που υπηρετεί στο προξενείο Θεσσαλονίκης με το ψευδώνυμο «Κατσανός»
. Ο Ιωάννης Ζαγοριανάκος (καπετάν Ζάγρας) ως
πράκτορας στη Προσοτσάνη, Καβάλα, Δεδέγαετς και Κωνσταντινούπολη. Ο Μιχαήλ Αναγνωστάκος
(καπετάν Ματαπάς), ως ηγούμενος στη Μονή Όσσιανης (Αρχαγγέλου) με το ψευδώνυμο Παπαχρήστος.
Ο Ιωάννης Δεμέστιχας (καπετάν Νικηφόρος), ως
παραγγελιοδόχος στη Θεσσαλονίκη . Παρά πολλοί
από αυτούς και από τους λοιπούς πανάξιους
Έλληνες ,όταν η ανάγκη του αγώνα το επέβαλε, ανέλαβαν ένοπλη δράση με τα
αντάρτικα σώματα.
Ο θάνατος του Π.Μελά.
Στις 13 Οκτ. του
1904 ο Π. Μελάς σκοτώθηκε στην Στάτιστα από
το Τουρκικό στρατό , προδοθείς από τους Βουλγάρους. Η αγγελία του θανάτου του Π.Μελά
έγινε το προσάναμμα για να φουντώσει η πυρκαγιά που ξύπνησε και σφυρηλάτησε την
εθνική συνείδηση όλων των Ελλήνων ,και έδωσε αφορμή να γίνει ευρύτερα γνωστός ο
Μ.Α • ο ηρωικός θάνατός του έγινε εγερτήριο σάλπισμα και εθνικό προσκλητήριο για
την σωτηρίαν της Μακεδονίας.
ΟΙ άνδρες ,που πολεμούσαν, ήδη στη Μακεδονία ζητούσαν εκδίκηση για το θάνατο του παλικαριού
και η προσέλευση εθελοντών από όλα τα μέρη της Ελλάδας πολλαπλασιάστηκε. Από αυτό
το εθνικό προσκλητήριο δεν ήταν δυνατόν να λείψουν τα «σπαρτιατόγκονα» όπως αποκαλεί
τους Μανιάτες ο Σαράντος Καργάκος [6].
Οι Μανιάτες στη Διεξαγωγή του Μακεδονικού Αγώνα
Οι Μανιάτες Καπεταναίοι -Μακεδονομάχοι που ,μαζί
με τους ντόπιους και από άλλες περιοχές της Ελλάδας καπετανέους ,έδρασαν στις περιοχές
της Μακεδονίας είναι παρά πολλοί . Λόγω χώρου θα αναφερθούν ελάχιστοι από αυτούς.
Στη Κεντρική Μακεδονία
Ο Μιχαήλ Αναγνωστάκος (καπετάν Ματαπάς),από τη Χαριά του Πύργου Διρού
,ήταν Ανθλγός
Π/Β και τον Απρίλιο του 1905 στάλθηκε από το Μ.Κ
στη Κεντρική Μακεδονία .Αφού ως ζωέμπορος διέσχισε όλη την Κ.Μ και μελέτησε την
κατάσταση , τελικά ζήτησε και ανέλαβε αρχηγός εθελοντικού σώματος στο Λαγκαδά, στη Γουμένιτσα, στη λίμνη Γιαννιτσών,
στη Χαλκιδική, στον Όλυμπο, στην Πιερρία
. Έπεσε μαχόμενος αργότερα στη Μάχη του Λαχανά.
Εκτός από τον Κ. Ματαπά στην περιοχή αυτή της
Μακεδονίας πολέμησαν και πολλοί άλλοι Μανιάτες.
Ανατολική Μακεδονία(Μερικοί από αυτούς που έδρασαν σε αυτή την περιοχή ήταν):
. Αντώνης
Βλαχάκης (καπετάν Λίτσας) στα Καστανοχώρια, σκοτώθηκε στην Οσνίτσανη στις 7/5/1906. Λεωνίδας
Πετροπουλάκης (καπετάν Λεωνίδας) σκοτώθηκε και αυτός στον ίδιο τόπο και την ίδια μέρα . Γρηγόρης Φαληρέας (καπετάν Ζάκας) στην Καστοριά, στο Βογατσικό,στα Καστανοχώρια, στην Πτολεμαΐδα, και στα Γρεβενά,
επέζησε ,πολυτραυματίας .
Νικόλαος Τσοτάκος (καπετάν Γέρμας) στο Καλογερικό, σκοτώθηκε στις 16 Ιουλίου 1907 στη Λόσνιτσα. Θεόδωρος Μαντούβαλος (καπετάν Ταΰγετος) πολυτραυματίας στο Καλογερικό ,πολέμησε σε όλους τους μετέπειτα
εθνικοαπελευτερωτικούς αγώνες .
Λίμνη Γιαννιτσών[ 8 ] (Μερικοί από αυτούς
που έδρασαν σε αυτή την περιοχή ήταν) :
Κωνσταντίνος Μπουκουβάλας
(καπετάν Πετρίλος), ο Μιχαήλ Αναγνωστάκος (καπετάν Ματαπάς) ο Παναγιώτης Παπατσανετέας
(καπετάν Παναγιώτης) ο Παρασκευάς Ζερβέας (καπετάν Παρασκευάς) ο Νικόλαος Μαντούβαλος
(καπετάν Νίκος), ο Ιωάννης Δεμέστιχας (καπετάν Νικηφόρος) και πολλοί άλλοι .
Τους Μανιάτες και μη καπετάνιους πλαισίωσαν εθελοντικά πολλοί Μανιάτες( και μη)
υπαξιωματικοί, ως υπαρχηγοί, οπλαρχηγοί ή ομαδάρχες . Όπως οι οπλαρχηγοί Κ. Ταβουλάρης, Β. Μπουτσικάρης, Β.
Στρατάκος, Π. Τζανάκος και πολλοί άλλοι Μανιάτες
Επιλοχίες, Λοχίες, Ενωμοτάρχες ,απλοί στρατιώτες και πολίτες
Από όλους
αυτούς τους προαναφερθέντες και τους λοιπούς ,που λόγω χώρου δεν αμαφέρονται , άλλοι
σκοτώθηκαν ,και άλλοι έζησαν ως πολυτραυματίες ή ικανοί για δράση . Οι επιζήσαντες
και δυνάμενοι , όπως έκαναν και στο Μ.Α.
, έσπευσαν εθελοντικά, από τους πρώτους να ενισχύσουν τους νέους αγώνες της πατρίδας
(Βαλκανικοί πόλεμοι, Βορειοηπειρωτικό, Μ. Ασία)!
Η συμμετοχή
των Μανιατών όπως και των λοιπών Ελλήνων από όλα τα μέρη της ελεύθερης τότε Ελλάδας
που έσπευσαν να βοηθήσουν του Μακεδόνες υπόδουλους
αδελφούς ήταν εθελοντική και όπως γράφει ο Γ.Γιαννακάκος –Ράζελος στον πρόλογο του
βιβλίου του [1] «Οι εθελοντικοί αγώνες διατην Ελευθερίαν , εγκλείουν ύψος αυταπαρνήσεως και
Πατριωτισμόν ιδιαίτερον και συγκινούν περισσότερον…»
Κλείνοντας αυτό το κείμενο νομίζω ότι ο
καλλίτερος επίλογος θα ήταν η παράθεση του παρακάτω αποσπάσματος του μανιάτικου
μοιρολογιού για το λοχαγό Ταβουλάρη που σκοτώθηκε
στη Μάχη του Σκρα.[6]
«Να βρεις παπόρι για να μπεις/ παπόρι να παρκαριστείς, / καημένε
μου , να πας στον Σκρα ,/σ’ αυτά τα
α έρημα βουνά , /
θε να ρωτήσεις στα χωριά,/ για Ταβουλάρη λοχαγό ./
Άκου Χρυσέ , συμπέθερε/ πες΄ του
να κάθεται ‘κειδά /και να φυλάη το σύνορο !» .
Τι άλλο μπορει
να σημαίνει η τελευταία αράδα εκτός από το
«φυλάτειν Θερμοπύλας [6];
ΟΙ ιδρυτές του Ελληνικού Μακεδονικού Κομιτάτου και οι πανάξιοι Έλληνες που συμμετείχαν με οποι-οδήποτε τρόπο στον ηρωικό ΜΑ ,μας προστάζουν ...να προσέχουμε
την Μακεδονία σαν τα μάτια μας!
Ας τους θυμόμαστε με ανείποτο θαυμασμό και ας τους μνημονεύουμε
πάντοτε με ευγνωμοσύνη !
Βιβλιογραφία
1. Γ.Α . Γιαννακάκου-
Ραζέλου : «Οι εθελοντικοί αγώνες της Μάνης δια την Ελευθερίαν,
Κρήτη-Θεσσαλία-Μακεδονία-Ήπειρος»,
Αθήνα 1950.
2. .Δικαίου Βαγιακάκου
:«Η συμβολή της Μάνης εις τον Μακεδονικό Αγώνα 1904-1908»,
Αθήνα 1904-Σύλλογος
Προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων.
3. Διεύθυνσης Ιστορίας
Στρατού του ΓΕΣ: (Μακεδονικός Αγών 1903-1904, Θεσσαλονίκη
1975).[Σελίδες 230 έως 350 ]
1. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους ,τ.ΙΔ΄ Εκδοτική Αθηνών Α.Ε
1977.[Σελ 100 έως 300].
5. Γιώργος Φτέρης : Μάνη πατίδα μου……..
6. Σαράντος Καργάκος ,Ομιλία 10/08/1996,στο Φλομοχώρι του Κότρωνα
της Α.Μάνης
